काठमाडौं : अमेरिकाको भर्जिनिया अदालतले नेपाली मूलका नरेश भट्टलाई पत्नी ममता काफ्लेको हत्यामा दोषी ठहर गरेपछि उनीहरूकी तीन वर्षीया छोरीको भविष्यबारे चासो बढेको छ। आमाको हत्या भएको र बाबु जेलमा रहेका कारण बालिकाको पालनपोषण, कानुनी अभिभावकत्व र भविष्यको बसोबासबारे प्रश्न उठेका छन्।अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार बालिकाको हेरचाह अहिले ममताकी आमा गीता काफ्ले र उनका दाजु महेश काफ्लेले गरिरहेका छन्। उनीहरू सन् २०२४ मा नेपालबाट अमेरिका पुगेका थिए। ममता बेपत्ता भएपछि सुरुमा बालिकालाई स्थानीय सामाजिक सेवा निकाय र पारिवारिक साथीको अस्थायी संरक्षणमा राखिएको थियो।

पछि ममताका आमा र दाजु अमेरिका पुगेपछि उनीहरूले बालिकाको रेखदेख गर्दै आएका छन्। अहिले तीन वर्ष पुगेकी बालिकालाई आमाको मायाबाट वञ्चित हुन नदिने प्रयास परिवारले गरिरहेको छ। यद्यपि, उनको स्थायी कानुनी अभिभावकत्वबारे अदालतले अन्तिम निर्णय गरेको सार्वजनिक भएको छैन।

के नरेशले छोरीको अभिभावकत्व माग्न सक्छन् ?
पत्नीको हत्यामा दोषी ठहर भए पनि नरेशको अभिभावकीय अधिकार स्वतः समाप्त भएको छैन। भर्जिनियाको कानुनअनुसार बालबालिकाको अभिभावकत्व र भेटघाटसम्बन्धी निर्णय गर्दा अदालतले उनीहरूको सर्वोत्तम हितलाई प्राथमिकता दिन्छ।भर्जिनिया कोडको धारा २०–१२४.२ (ई) अनुसार बच्चाको कानुनी अभिभावक वा संरक्षणको जिम्मेवारी पाएको व्यक्तिले अदालतमा निवेदन दिएर आमाको हत्या गर्ने बाबुलाई निश्चित अवधिसम्म अभिभावकत्व वा भेटघाटसम्बन्धी निवेदन दिनबाट रोक्न माग गर्न सक्छ। यस्तो रोक अधिकतम १० वर्षसम्म हुन सक्ने व्यवस्था छ। तर, त्यसका लागि अदालतले उक्त निर्णय बालिकाको सर्वोत्तम हितमा रहेको ठहर गर्नुपर्ने हुन्छ।अदालतले पर्याप्त आधार र प्रमाणका आधारमा हजुरआमा, हजुरबुबा वा अन्य नजिकका आफन्तलाई पनि बालिकाको अभिभावकत्व दिन सक्छ।

जेलबाटै छोरी भेट्न पाउँछन् नरेश ?
नरेशले जेलबाट छोरीलाई भेट्न पाउने वा नपाउने विषय पनि अदालतको निर्णयमा निर्भर रहनेछ। अमेरिकी कानुनअनुसार जेलमा रहेका अभिभावकले समेत सन्तानसँग भेटघाटका लागि निवेदन दिन सक्छन्।तर, नरेश आफ्नै पत्नीको हत्यामा दोषी ठहर भएकाले अदालतले बालिकाको सुरक्षा, मानसिक अवस्था र हितलाई ध्यानमा राखेर भेटघाटमा प्रतिबन्ध लगाउन वा निगरानीमा मात्र भेट्न दिने आदेश गर्न सक्छ।

छोरीलाई नेपाल ल्याउन मिल्छ ?
ममताको परिवारले बालिकालाई नेपाल ल्याउने वा अमेरिकामै राख्ने भन्ने विषयमा अहिलेसम्म अन्तिम निर्णय सार्वजनिक गरेको छैन।ममता बेपत्ता भएपछि उनका आमाबुवाले सम्भव भए नातिनीलाई नेपाल ल्याउने र सम्भव नभए अमेरिकामै बसेर हेरचाह गर्ने बताएका थिए। त्यसपछि सन् २०२४ अगस्टमा ममताकी आमा गीता र दाजु महेश अस्थायी भिसामा अमेरिका पुगेका थिए।बालिकालाई नेपाल ल्याउन कानुनी अभिभावकत्व, यात्रा अनुमति, राहदानी तथा अमेरिकी अध्यागमनसम्बन्धी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। विशेषगरी अदालतले कसलाई कानुनी अभिभावकको अधिकार दिन्छ भन्ने विषयले उनको अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा प्रभाव पार्न सक्छ।त्यसैले ममताकी आमाले चाहँदैमा तत्काल बालिकालाई नेपाल ल्याउन सक्ने अवस्था छैन।

ममताकी आमा अमेरिकामै बस्न पाउँछिन् ?
ममताकी आमा र दाजु सुरुमा अस्थायी प्रकृतिको भिसामा अमेरिका पुगेका थिए। अमेरिकी अध्यागमन नियमअनुसार अस्थायी भिसामा रहेका व्यक्तिले आवश्यक सर्त पूरा गरेर बसाइ अवधि थप्न वा अध्यागमन हैसियत परिवर्तन गर्न निवेदन दिन सक्छन्।तर, यस्तो सुविधा स्वतः प्राप्त हुँदैन। भिसाको प्रकार, बसाइको उद्देश्य तथा अन्य कानुनी मापदण्डका आधारमा सम्बन्धित निकायले निर्णय गर्छ।

नरेशले फैसलाविरुद्ध अपिल गर्न सक्छन् ?
नरेशसँग अदालतको फैसलाविरुद्ध अपिल गर्ने कानुनी अधिकार छ। उनले भर्जिनियाको कोर्ट अफ अपिलमा फैसलाको पुनरावलोकन माग्न सक्छन्।अपिलका क्रममा सुनुवाइमा कानुनी त्रुटि भएको, प्रमाणको मूल्याङ्कनमा गम्भीर गल्ती भएको वा कानुनी प्रक्रियामा समस्या रहेको आधार प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन्छ।मुद्दामा संलग्न नरहेका एक वकिलका अनुसार नरेशले अपिल गरे पनि सफल हुने सम्भावना कमजोर छ। उनका अनुसार नरेशले अदालतमा साक्षीका रूपमा उभिएर पत्नीको शव टुक्राटुक्रा पारेको र लुकाएको स्वीकार गरेका थिए।नरेशलाई आगामी १२ मार्च २०२७ मा सजाय सुनाउने मिति तोकिएको छ। प्रथम श्रेणीको हत्यामा उनलाई २० वर्षदेखि आजीवन कारावाससम्मको सजाय हुन सक्छ। शव लुकाएको र शवको अपमान गरेको कसुरमा थप सजायसमेत हुन सक्नेछ।

परिवार र नेपाली समुदाय भावुक
अदालतले नरेशलाई दोषी ठहर गरेपछि ममताका परिवारका सदस्यहरू भावुक बनेका थिए। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार उनीहरूले अदालत परिसरमै एकअर्कालाई अँगालो हाल्दै राहत र दुःख मिश्रित प्रतिक्रिया दिएका थिए।सरकारी वकिल एमी एशवर्थले फैसलाले ममताको परिवारले दुई वर्षभन्दा बढी समयदेखि भोगिरहेको पीडाबीच न्यायको अनुभूति गराउन सक्ने बताइन्।ममताकी नजिककी साथी तथा पूर्वसहकर्मी होली विर्थले बालिकालाई परिवार र साथीहरूले विशेष संरक्षणमा राखेको बताएकी छन्। उनले बालिकालाई ‘मिनी ममता’ भन्दै उनको जीवनमा माया, सुरक्षा र खुसी कायम राख्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण रहेको बताइन्।

उनका अनुसार बालिका नाच्न मन पराउँछिन् र आमाजस्तै हँसिली छिन्।

फैसलापछि स्थानीय नेपाली समुदायका सदस्यहरू पनि अदालतबाहिर भेला भएका थिए। लामो समयदेखि घटनामा न्यायको माग गर्दै आएका उनीहरूले नरेश दोषी ठहर भएपछि ममताले न्याय पाएको प्रतिक्रिया दिएका छन्।यद्यपि, ममताको हत्यामा दोषी ठहर भएका नरेशको सजाय निर्धारण हुन बाँकी छ। अर्कोतर्फ, उनीहरूकी तीन वर्षीया छोरीको स्थायी अभिभावकत्व, बसोबास र भविष्यबारे पनि अन्तिम निर्णय हुन बाँकी छ। अब बालिकाको भविष्यसँग सम्बन्धित कानुनी प्रक्रियालाई समेत चासोका साथ हेरिएको छ।