राजा महेन्द्रको असामयिक अवसान नेपाली इतिहास र राजनीतिमा आजसम्म पनि एउटा ठूलो रहस्य र निरन्तर बहसको विषय बनेको छ । एक जना स्वस्थ र सक्रिय राजाको अचानक तराईको विकट दरबारमा भएको मृत्युलाई तत्कालीन समयमा र पछि पनि धेरै इतिहासकार तथा राजनीतिक विश्लेषकहरुले स्वाभाविकरुपमा लिन सकेनन् । जनमानसमा यो मृत्यु केवल प्राकृतिक हृदयाघात मात्र नभई कुनै ठूलो राजनीतिक षड्यन्त्र, आन्तरिक द्वन्द्व वा विषप्रयोगजस्तो जघन्य अपराधको परिणाम त थिएन भन्ने आशङ्का व्यापकरुपमा फैलियो ।
नारायणी नदीको किनारमा ठडिएको दियालो बङ्गला शाहवंशीय विलासिताको स्मारक मात्र होइन, राजा महेन्द्रको रहस्यमयी महाप्रस्थान र सत्ताको उपकेन्द्रको साक्षी हो । लामो समयसम्म सर्वसाधारणका लागि निषेधित र कौतूहलपूर्ण किल्ला बनेको यो ऐतिहासिक धरोहर अन्ततः गणतन्त्रको काँचुली फेर्दै आज नागरिक सङ्ग्रहालयका रुपमा रुपान्तरित भएको छ । प्रस्तुत आलेखले तिनै इतिहासका पाना, रहस्य र रुपान्तरणको वृत्तान्तलाई खोतल्ने प्रयास गरेको छ ।
नेपालको आधुनिक राजनीतिक इतिहास, कलात्मक वास्तुकला र शाहवंशीय राजतन्त्रको उतारचढावपूर्ण कालखण्डलाई नजिकबाट नियाल्दा चितवनको मुटुमा अवस्थित दियालो बङ्गला एक जीवन्त साक्षीका रुपमा खडा भएको देखिन्छ । यो केवल इँटा, सिमेन्ट र काठले बनेको एउटा भौतिक संरचना मात्र होइन, यसले त तत्कालीन नेपालको राष्ट्रिय राजनीति, वैदेशिक नीति र राजा महेन्द्रको व्यक्तिगत जीवनका कतिपय महत्त्वपूर्ण पाटाहरुलाई आफ्नो गर्भमा लुकाएको छ । विसं २०२६ सालमा निर्माण कार्य पूर्ण भई सञ्चालनमा आएको यो दरबार चितवनको भरतपुर महानगरपालिका वडा नं–१, आँपटारीस्थित नारायणी नदीको मनोरम र शान्त किनारामा अवस्थित छ ।
तत्कालीन समयमा काठमाडौँको सत्ता र शक्तिको केन्द्र नारायणहिटी दरबार भए पनि हिउँदको महिनामा देशको शासनको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा यही दियालो बङ्गलाबाट सञ्चालन हुने गर्दथ्यो । राजा महेन्द्रको महत्त्वाकाङ्क्षी परिकल्पना, उनको प्रकृति र तराईप्रतिको अगाध स्नेह र अन्ततः उनकै जीवनको महाप्रस्थानको ऐतिहासिक र रहस्यमयी थलो भएकाले पनि दियालो बङ्गला र राजा महेन्द्रको सम्बन्ध सधैँ चर्चाको केन्द्रमा रहँदै आएको छ । लामो समयसम्म नेपाली नागरिकका लागि एउटा रहस्यमयी र निषेधित क्षेत्रजस्तै बनेको यो दरबार हाल नेपाल ट्रष्टको स्वामित्वमा आई सङ्ग्रहालयका रुपमा खुला गरिएपछि यसको ऐतिहासिक गरिमा र पर्यटकीय आकर्षण अझ व्यापक बनेको छ ।
२०११ सालमा पिता राजा त्रिभुवनको स्वर्गारोहणपछि शासनको बागडोर सम्हालेका राजा महेन्द्रलाई एक चतुर, दृढ र दूरदर्शी शासकका रुपमा हेर्ने गरिन्छ । उनले आफ्नो १७ वर्ष लामो शासनकालमा नेपालको भौगोलिक अखण्डता अक्षुण्ण राख्न, राष्ट्रियताको भावना जागृत गराउन र मुलुकलाई प्रशासनिक रुपमा एकताबद्ध बनाउन थुप्रै कठोर तथा दूरगामी कदमहरु चालेका थिए । काठमाडौँको साँघुरो उपत्यका र त्यहाँको राजनीतिक कोलाहलभन्दा पर देशको वस्तुस्थिति बुझ्न राजा महेन्द्रलाई मुलुकका विभिन्न क्षेत्रहरुको भ्रमण गर्न अत्यन्तै मन पथ्र्यो । विशेषगरी, नेपालको तराई क्षेत्र र त्यहाँका घना जङ्गल, वन्यजन्तु तथा शान्त प्राकृतिक वातावरणले उनलाई सधैँ आकर्षित गर्दथ्यो ।
चितवन क्षेत्रमा औलो उन्मूलन हुनुभन्दा अगाडि र पछाडि पनि एक घना जङ्गल र वन्यजन्तुको स्वर्गका रुपमा प्रख्यात थियो । राजपरिवारका सदस्यहरु र तत्कालीन समयमा नेपाल भ्रमणमा आउने वैदेशिक अतिथिहरुका लागि चितवन शिकार खेल्ने र मनोरञ्जन गर्ने मुख्य केन्द्र बन्ने गर्दथ्यो । यसै ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा राजा र राजपरिवारका सदस्यहरुका लागि तराई भ्रमणका क्रममा बस्नयोग्य, सुरक्षित र सुविधासम्पन्न शीतकालीन आश्रयस्थलको आवश्यकता महसुस गरियो । सोही आवश्यकता परिपूर्ति गर्नका लागि विसं २०१० को दशकको अन्त्यतिर नारायणी नदीको किनारमा दियालो बङ्गलाको शिलान्यास गरिएको थियो । लगभग एक दशकको निरन्तर प्रयास र कलात्मक निर्माण कार्यपश्चात् २०२६ सालमा यो भव्य दरबार पूर्णरुपमा तयार भयो ।
झन्डै ५७ बिघाभन्दा बढीको विशाल क्षेत्रफलमा फैलिएको यो दरबार परिसर केवल एउटा भवनमा मात्र सीमित छैन, यसको वरिपरि रहेको घना जङ्गल, साल र सिसौका लामा–लामा रुखहरु र लहरै मिलेका बगैँचाहरुले यसलाई एउटा छुट्टै संसारजस्तो अनुभूत गराउँछन् । काठमाडौँमा पुस र माघ महिनाको अत्यधिक चिसो मौसम सुरू भएपछि राजा महेन्द्र, रानी रत्न र राजपरिवारका अन्य सदस्यहरु बसाइँ सरेर चितवन आउने गर्दथे । त्यसैले, यो दरबारलाई तत्कालीन समयमा ‘शीतकालीन दरबार’ वा ’विन्टर रिट्रिट’को संज्ञा दिइएको थियो ।
राजा महेन्द्रको यो दरबारसँगको सम्बन्ध केवल एक पर्यटक वा शासकका रुपमा मात्र थिएन, बरू उनको आन्तरिक भावना र रूचिसँग गहिरोसँग जोडिएको थियो । राजा महेन्द्र जङ्गली जीवन र वन्यजन्तुको शिकारका ठूला सौखिन थिए र चितवनको जङ्गलमा एकसिङ्गे गैँडा, पाटेबाघ र विभिन्न प्रजातिका चराचुरूङ्गीहरुको बाहुल्यता रहेकाले उनी यहाँ महिनौँसम्म समय बिताउने गर्दथे । कतिपय इतिहासकारहरुका अनुसार राजा महेन्द्र काठमाडौँमा रहँदा राजनीतिक दबाब र प्रशासनिक कार्यको बोझले थकित हुन्थे, तर दियालो बङ्गलाको एकान्त र शान्त वातावरणमा आएपछि उनले मानसिक शान्ति प्राप्त गर्दथे ।
मुलुकको राजधानीभन्दा निकै टाढा भए पनि राजा महेन्द्र दियालो बङ्गलामा बस्दा देशको शासनव्यवस्था र दैनिक प्रशासनिक कार्यहरुबाट कहिल्यै अलग हुँदैनथे । तत्कालीन सञ्चारमाध्यम र सुरक्षा निकायहरुको कडा व्यवस्थापनका बीच काठमाडौँबाट महŒवपूर्ण सरकारी फाइलहरु, अध्यादेशका मस्यौदा र राज्यका गोप्य प्रतिवेदनहरु हेलिकप्टर र विशेष दूतहरुमार्फत नियमितरुपमा दियालो बङ्गला पुर्याइने गरिन्थ्यो । ऐतिहासिक दस्तावेजहरुका अनुसार नेपालको राष्ट्रिय महत्त्वका नीतिहरु र छिमेकी मुलुकहरुसँग गरिने कतिपय कूटनीतिक रणनीतिहरु यही बङ्गलाको बैठक कक्षमा बसेर तय गरिएका थिए । नेपाल भ्रमणमा आउने विभिन्न राष्ट्रका राजदूतहरु, वैदेशिक कूटनीतिज्ञहरु र विशिष्ट पाहुनाहरुलाई राजा महेन्द्रले दियालो बङ्गलामै बोलाएर अनौपचारिक तर अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण वार्ताहरु गर्ने गर्दथे । यसरी हेर्दा यो दरबार तत्कालीन पञ्चायती व्यवस्थाको एउटा शक्तिशाली उपकेन्द्रका रुपमा सञ्चालित थियो भन्नु अतिशयोक्ति हुँदैन ।
राजा महेन्द्रको व्यक्तित्व बहुआयामिक थियो । उनी जति कठोर र दृढ शासक थिए, भित्रभित्रै उनी त्यत्तिकै भावुक र कलाप्रेमी साहित्यिक स्रष्टा पनि थिए । नेपाली साहित्य र संगीतको क्षेत्रमा उनी ‘म.वी.वी. शाह’को उपनामले सुप्रसिद्ध छन् र उनका थुप्रै कालजयी आधुनिक गीत तथा कविताहरु नेपाली संगीत आकाशमा आज पनि गुञ्जायमान छन् । दियालो बङ्गलाको भौगोलिक अवस्थिति र त्यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्यले उनको साहित्यिक चेतलाई सधैँ नयाँ ऊर्जा प्रदान गर्ने गर्दथ्यो । नारायणी नदीको कञ्चन पानीको सुसेली, जङ्गलबाट आउने चराचुरूङ्गीहरुको मधुर धुन र साँझपख क्षितिजमा अस्ताउँदै गरेको सूर्यको लालिमाले उनलाई भावुक बनाउँथ्यो । भनिन्छ, उनले आफ्ना कतिपय गम्भीर र सन्देशमूलक कविताहरु यही दरबारको बार्दलीमा बसेर रचना गरेका थिए । प्रकृतिसँगको यो सामीप्यताले गर्दा नै राजा महेन्द्र अन्य क्षेत्रीय दरबारहरुको तुलनामा दियालो बङ्गलालाई बढी प्राथमिकता दिने गर्दथे ।
दियालो बङ्गलाको वास्तुकला र आन्तरिक सजावटलाई नियाल्दा यसमा पश्चिमा आधुनिकता र परम्परागत नेपाली राजकीय शैलीको अनुपम र लोभलाग्दो सन्तुलन पाउन सकिन्छ । मुख्य दरबारको भवन सेतो रङको छ, जसको बाह्य बनोटमा पश्चिमा शैलीका भव्य स्तम्भहरु र ठूला–ठूला ऐनाका झ्यालहरु राखिएका छन् । दरबारको भित्री भागमा शाहवंशीय राजाहरुको विलासी जीवनशैली र कलाप्रतिको रूचिको प्रस्ट झलक देखिन्छ । दरबारभित्र राजपरिवारका विभिन्न सदस्यहरुका लागि छुट्टाछुट्टै पाँचवटा विशाल र भव्य शयनकक्षहरु निर्माण गरिएका छन् । ती कोठाहरुमा राजा महेन्द्र र रानी रत्नले प्रयोग गरेका बुट्टेदार खाटहरु, मखमली सोफाहरु, विदेशी ऐनाहरु र बहुमूल्य काठबाट बनेका टेबलहरु आज पनि जस्ताको त्यस्तै ऐतिहासिक अवस्थामा संरक्षण गरेर राखिएका छन् ।
दरबारको केन्द्रभागमा एउटा विशाल बैठक हल रहेको छ, जहाँ राजकीय भोजभतेर र कूटनीतिक भेटघाटहरु हुने गर्दथे । सो हलको भित्तामा तत्कालीन राजपरिवारका सदस्यहरुका पूर्णकदका तेलचित्रहरु र ऐतिहासिक तस्बिरहरु सजाइएका छन् । शिकारको संस्कृतिलाई दर्शाउने गरी हलको भुइँ र भित्ताहरुमा गोहीको छाला, सुरक्षित राखिएको बाघको टाउको र अन्य दुर्लभ वन्यजन्तुका आखेटोपहारहरु राखिएका छन्, जसले तत्कालीन समयको राजकीय सौखलाई प्रमाणित गर्दछन् ।
दरबारको मुख्य भवनबाहेक यसको विशाल परिसरभित्र राजाका एडिसी, निजी चिकित्सक र उच्च अधिकारीहरु बस्नका लागि छुट्टै क्वार्टर बनाइएको छ । सुरक्षामा खटिने नेपाली सेना र शाही रक्षकहरुका लागि छुट्टै ब्यारेक र सुरक्षा चौकीहरु निर्माण गरिएका थिए । दरबारको अगाडिको भागमा एउटा सुन्दर तर हाल सुक्खा रहेको पोखरी र त्यसको वरिपरि मखमली दूबो पलाउने बगैँचा छ, जहाँ राजा महेन्द्र बिहानको समयमा टहलिने गर्दथे । राजपरिवारका सवारीसाधनहरु राख्नका लागि अत्याधुनिक ग्यारेज र खानेपानी तथा विद्युत् आपूर्तिका लागि तत्कालीन समयमै छुट्टै संयन्त्रको व्यवस्था गरिएको थियो । यो सम्पूर्ण संरचनालाई सुरक्षाका दृष्टिकोणले निकै संवेदनशील मानिन्थ्यो र दरबारको सुरक्षार्थ चौबिसै घन्टा हतियारधारी सैनिकहरुको कडा पहरा हुने गर्दथ्यो ।
दियालो बङ्गलाको इतिहासमा सबैभन्दा महŒवपूर्ण, कहालीलाग्दो र नेपाली राजनीतिक क्षितिजलाई जुरूक्कै हल्लाइदिने घटना भनेको विसं २०२८ साल माघ महिनामा घटेको राजा महेन्द्रको आकस्मिक निधन हो । यो हिउँदमा पनि राजा महेन्द्र सधैँझैँ दियालो बङ्गलामा आराम गर्न र चितवनको जङ्गलमा शिकार खेल्नका लागि आएका थिए । माघ १६ गतेको रात दियालो बङ्गलाको इतिहासमा सधैँका लागि एउटा कालो रात बन्यो, जब मध्यरातमा राजा महेन्द्रलाई अचानक छातीमा तीव्र पीडा भयो र उनलाई गम्भीर हृदयाघात भयो । दरबारमा खटिएका निजी चिकित्सकहरुले अथक प्रयास गर्दागर्दै पनि उनलाई बचाउन सकेनन् र माघ १७ गतेको मिर्मिरे बिहानीसँगै राजा महेन्द्रले यसै दियालो बङ्गलाको शयनकक्षमा आफ्नो अन्तिम सास फेरे । केवल ५१ वर्षको अल्पायुमा भएको राजाको यो आकस्मिक निधनले सम्पूर्ण मुलुकलाई स्तब्ध र शोकमग्न बनायो ।
राजा महेन्द्रको यो असामयिक अवसान नेपाली इतिहास र राजनीतिमा आजसम्म पनि एउटा ठूलो रहस्य र निरन्तर बहसको विषय बनेको छ । एक जना स्वस्थ र सक्रिय राजाको अचानक तराईको विकट दरबारमा भएको मृत्युलाई तत्कालीन समयमा र पछि पनि धेरै इतिहासकार तथा राजनीतिक विश्लेषकहरुले स्वाभाविकरुपमा लिन सकेनन् । जनमानसमा यो मृत्यु केवल प्राकृतिक हृदयाघात मात्र नभई कुनै ठूलो राजनीतिक षड्यन्त्र, आन्तरिक द्वन्द्व वा विषप्रयोगजस्तो जघन्य अपराधको परिणाम त थिएन भन्ने आशङ्का व्यापकरुपमा फैलियो । राजा महेन्द्रको निधनको लगत्तै उनका ज्येष्ठ सुपुत्र वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह नेपालको नयाँ राजा बने ।
इतिहासका जानकारहरुका अनुसार राजा वीरेन्द्र आफ्ना पिताको यो असामयिक र शङ्कास्पद मृत्युको गहिरो अनुसन्धान गराई सत्यतथ्य जनतासामु ल्याउन चाहन्थे र उनले एउटा उच्चस्तरीय छानबिन आयोग गठन गर्ने सोचसमेत बनाएका थिए । तर, तत्कालीन समयको जटिल आन्तरिक राजनीतिक परिस्थिति र वैदेशिक शक्तिहरुको सम्भावित चलखेल तथा दरबारभित्रकै केही वरिष्ठ अधिकारीहरुको असहयोगका कारण त्यो छानबिन कहिल्यै अगाडि बढ्न सकेन । जसका कारण राजा महेन्द्रको मृत्युको रहस्य दियालो बङ्गलाका सेता पर्खालहरुभित्रै सधैँका लागि दफन हुन पुग्यो र यसले दियालो बङ्गलालाई इतिहासको एउटा रहस्यमयी र उदास स्मारकका रुपमा स्थापित गर्यो ।
राजा महेन्द्रको महाप्रस्थानपछि पनि दियालो बङ्गलाको ऐतिहासिक र राजकीय महत्त्वपूर्णरुपमा समाप्त भएन । उनका उत्तराधिकारी राजा वीरेन्द्रले आफ्ना पिताको स्मृति जोडिएको यस दरबारलाई उत्तिकै श्रद्धा र जतनका साथ संरक्षण गरे । राजा वीरेन्द्र र रानी ऐश्वर्य पनि प्रत्येक वर्ष हिउँदको समयमा केही हप्ताका लागि दियालो बङ्गला आउने र यहाँबाटै अनौपचारिकरुपमा राज्यका कामहरु गर्ने गर्दथे । उनीहरु यहाँ रहँदा नारायणी नदीमा काठको डुङ्गा चढेर सयर गर्ने, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा हात्तीमाथि चढेर बाघ र गैँडाको अवलोकन गर्ने र स्थानीय थारु समुदायको संस्कृतिसँग घुलमिल हुने गर्दथे । राजा वीरेन्द्रको वंशनाश भएको २०५८ सालको बीभत्स दरबार हत्याकाण्डपछि नेपालको गद्दीमा बसेका राजा ज्ञानेन्द्र शाहले पनि आफ्नो छोटो शासनकालमा केहीपटक दियालो बङ्गलाको भ्रमण गरेका थिए र यसलाई राजकीय सम्पत्तिका रुपमा प्रयोग गरेका थिए ।
विसं २०६२/०६३ को ऐतिहासिक दोस्रो जनआन्दोलनको सफलता र विसं २०६५ साल जेठ १५ गते नेपालको संविधानसभाद्वारा मुलुकबाट विधिवत्रुपमा २४० वर्ष लामो शाहवंशीय राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्र घोषणा गरिएपछि दियालो बङ्गलाको भाग्य र स्वामित्वमा आमूल परिवर्तन आयो । जननिर्वाचित सरकारले तत्कालीन राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य र उनीहरुको परिवारको नाममा मुलुकभर रहेका सम्पूर्ण व्यक्तिगत तथा राजकीय सम्पत्तिहरुलाई राष्ट्रियकरण गर्ने ऐतिहासिक नीति अख्तियार गर्यो । सोही नीतिअन्तर्गत दियालो बङ्गला र यसको वरपर रहेको विशाल जङ्गल क्षेत्रलाई पनि नेपाल सरकारको मातहतमा ल्याइयो र यसको रेखदेख एवं व्यवस्थापनको जिम्मेवारी ‘नेपाल ट्रष्ट’लाई सुम्पिइयो ।
राजतन्त्रको अन्त्यपछिका सुरूआती दिनहरुमा यो दरबार लामो समयसम्म पूर्णरुपमा बन्द रह्यो । सुरक्षाका लागि केही सुरक्षाकर्मीहरु मात्र तैनाथ गरिएकाले दरबारभित्रका बहुमूल्य सामानहरु, बगैँचाहरु र मुख्य भवनको भौतिक अवस्था बिस्तारै जीर्ण बन्दै जान थाल्यो र यो ठाउँ सर्वसाधारणका लागि केवल बाहिरबाट हेरेर चित्त बुझाउने एउटा रहस्यमयी निषेधित किल्लाजस्तै रहिरह्यो ।
चितवनका स्थानीय बासिन्दा, नागरिक समाज र भरतपुर महानगरपालिकाले लामो समयदेखि यो ऐतिहासिक धरोहरलाई यसरी बन्द गरेर राख्नुभन्दा यसको मर्मतसम्भार गरी पर्यटकीयस्थल र सङ्ग्रहालयका रुपमा विकास गर्नुपर्ने जोडदार माग गर्दै आएका थिए । लामो समयको कानुनी र प्रशासनिक झन्झट तथा स्थानीयस्तरको अथक प्रयास र पैरवीपश्चात् अन्ततः भरतपुर महानगरपालिका र नेपाल ट्रष्टबीच यो ऐतिहासिक सम्पदालाई सर्वसाधारणका लागि खुला गर्ने विषयमा एक महत्त्वपूर्ण सम्झौता भयो । सोही सम्झौताको जगमा विसं २०८१ साल असार २३ गतेका दिन आयोजित एक विशेष समारोहका बीच दियालो बङ्गलालाई औपचारिकरुपमा सर्वसाधारण, अध्येता र पर्यटकहरुका लागि खुला गरियो । यो कदम चितवनको पर्यटन इतिहासमा र नेपालकै ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षणको क्षेत्रमा एउटा कोसेढुङ्गा साबित भयो ।
वर्तमान समयमा दियालो बङ्गलालाई एउटा व्यवस्थित ऐतिहासिक सङ्ग्रहालयका रुपमा रुपान्तरण गरिएको छ । लामो समयसम्म राजा–महाराजाहरुको विलासिता र शासनको केन्द्र रहेको यो दरबारभित्र आज सामान्य नागरिकहरुले पनि सहजै प्रवेश पाएका छन् । अवलोकनकर्ताहरुले दरबारको मुख्य भवनभित्र छिरेर राजा महेन्द्र र राजपरिवारका सदस्यहरुले प्रयोग गरेका कक्षहरु, उनीहरुका ऐतिहासिक पोसाकहरु, दुर्लभ तस्बिरहरु र उनीहरुको दैनिक जीवनशैलीलाई आफ्नै आँखाले प्रत्यक्ष नियाल्न पाउँछन् । यसले सर्वसाधारणलाई इतिहासको एउटा महत्त्वपूर्ण कालखण्डको सजीव अनुभूति गराउँछ ।
यो दरबारको दैनिक रेखदेख, सरसफाइ, बगैँचाको व्यवस्थापन र सुरक्षाको पूर्ण जिम्मेवारी भरतपुर महानगरपालिकाले सम्हाल्दै आएको छ । दरबारको अवलोकनका लागि राखिएको प्रवेश शुल्कबाट उठ्ने कुल राजस्वको ठूलो हिस्सा नेपाल ट्रष्टको कोषमा जम्मा हुन्छ भने बाँकी अंश महानगरपालिकाले दरबार परिसरकै मर्मतसम्भार, सौन्दर्यीकरण र प्रवद्र्धनका लागि खर्च गर्ने कानुनी व्यवस्था मिलाइएको छ । सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएदेखि नै यो स्थान चितवन भ्रमणमा आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरुका लागि प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा स्थापित भएको छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको प्राकृतिक सफारीसँगै दियालो बङ्गलाको ऐतिहासिक यात्राले चितवनको पर्यटनलाई नयाँ आयाम र विविधता प्रदान गरेको छ ।
समग्रमा, दियालो बङ्गला र राजा महेन्द्रको सम्बन्ध नेपाली इतिहासको एउटा यस्तो अविच्छिन्न र गहिरो अध्याय हो, जसलाई अलग गरेर हेर्न किमार्थ सम्भव छैन । राजा महेन्द्रको राष्ट्रवादी सोच, कलात्मक अभिरूचि र विलासी राजकीय जीवनको जगमा ठडिएको यो वैभवशाली दरबार अन्ततः उनकै जीवनको महाप्रस्थान र रहस्यमयी अवसानको साक्षी बन्न पुग्यो । दियालो बङ्गला केवल एउटा राजतन्त्रात्मक इतिहासको अवशेष मात्र होइन बरू यो नेपालको सार्वभौमिकताको रक्षा, तत्कालीन समयको जटिल भू–राजनीतिक दाउपेच र देशको एउटा विशिष्ट राजनीतिक कालखण्डको जीवित दस्तावेज हो ।
लामो समयको उपेक्षा र अन्धकार छिचोल्दै यो ऐतिहासिक धरोहरलाई सङ्ग्रहालयका रुपमा सर्वसाधारणका लागि खुला गरिनु देशकै लागि एक सराहनीय र ऐतिहासिक कार्य हो । यसले नयाँ पुस्ताका नेपाली नागरिक, विद्यार्थी र इतिहासका शोधकर्ताहरुलाई नेपालको विगत, राजतन्त्रको उदय र अस्त तथा राजा महेन्द्रजस्ता शक्तिशाली शासकको वास्तविक व्यक्तित्व र योगदानलाई पूर्वाग्रहबिना, नजिकबाट बुझ्ने र आत्मसात् गर्ने सुनौलो अवसर प्रदान गरेको छ । नारायणी नदीको शीतल किनारमा अवस्थित यो हरियाली, शान्त र ऐतिहासिक दियालो बङ्गलाले आगामी दिनमा पनि नेपालको गौरवमय ऐतिहासिक पर्यटनको सफल नेतृत्व गरिरहने छ र आउने पुस्तालाई मुलुकको इतिहासको कथा निरन्तर सुनाइरहने छ भन्ने कुरामा कुनै शङ्का छैन ।
© 2026 All right reserved to saurahaonline.com | Site By : Sobij
© 2026 All right reserved to saurahaonline.com | Site By : Sobij